Ingliz tili darajalari: A1 dan C2 gacha va o'zingizniki qaysi biri

Ingliz tili darajalari oltita: A1, A2, B1, B2, C1 va C2. Bu shkalani Yevropa Kengashi ishlab chiqqan va u CEFR deb ataladi; O'zbekiston qonunchiligida ham aynan shu tizimga havola qilinadi. Shkala bilimni «yaxshi» yoki «yomon» deb emas, siz til bilan nima qila olasiz degan savol orqali o'lchaydi. Quyida har bir daraja amalda nimani anglatishi, CEFR darajalari Multilevel imtihoni ballari va Milliy sertifikat bilan qanday mos kelishi, eng muhimi, o'zingizning darajangizni o'qituvchisiz qanday aniqlash mumkinligi yozilgan.

CEFR darajalari: oltita bosqich va ularning ma'nosi

Daraja · Nomi · Qisqacha ma'nosi

• A1 · Boshlang'ich · Tanish, kundalik iboralarni tushunadi. O'zini tanishtiradi, oddiy savol beradi va javob qaytaradi. Suhbatdosh sekin gapirsa va yordam bersa tushunadi
• A2 · Elementar · Oila, xarid, ish, atrof haqidagi oddiy jumlalarni tushunadi. Tanish mavzuda qisqa fikr almashadi
• B1 · O'rta · Ish, maktab, dam olish haqidagi aniq nutqning asosiy mazmunini tushunadi. Sayohatda uchraydigan ko'p holatni o'zi eplaydi. Tanish mavzuda bog'langan matn yozadi, voqeani so'zlab beradi va fikrini qisqacha asoslaydi
• B2 · O'rtadan yuqori · Murakkab matnning asosiy g'oyalarini, shu jumladan o'z sohasidagi muhokamani tushunadi. Ona tili sohibi bilan ikkala tomon ham zo'riqmaydigan darajada suhbatlashadi. Keng doiradagi mavzuda batafsil matn yozadi va nuqtayi nazarini asoslaydi
• C1 · Ilg'or · Uzun va murakkab matnni tushunadi, aytilmagan ma'noni ilg'aydi. So'z qidirib to'xtamasdan gapiradi. Tilni ish, o'qish va ilmiy maqsadlarda erkin ishlatadi
• C2 · Mukammal · Eshitgan va o'qigan deyarli hamma narsani qiyinchiliksiz tushunadi. Turli manbalardagi ma'lumotni umumlashtiradi. Murakkab holatlarda ham ma'no nozikliklarini ajratadi

Uch guruhga bo'linishini ham bilib qo'ying, chunki e'lonlarda va ish o'rinlari talablarida aynan shu guruhlar tilga olinadi. A1 va A2 boshlang'ich foydalanuvchi, B1 va B2 mustaqil foydalanuvchi, C1 va C2 erkin foydalanuvchi deb ataladi. «Mustaqil» so'zi bu yerda asosiy: B guruhidan boshlab siz til bilan yordamsiz ish ko'rasiz.

Shkalada yana bir muhim mantiq bor: har bir daraja o'zidan pastdagilarni o'z ichiga oladi. B2 degani B1 ni ham bilaman degani. Shuning uchun ingliz tili darajalari orasidan o'zingiznikini «bilaman yoki bilmayman» deb emas, «qayerda to'xtab qolaman» deb qidirish to'g'ri bo'ladi.

Har bir bosqich o'zidan pastdagilarni o'z ichiga oladi.

O'z darajangizni o'qituvchisiz qanday aniqlaysiz

Odam o'zini baholaganda ikki xil xatoga yo'l qo'yadi: tanish mavzudagi suhbatga qarab o'zini yuqori qo'yadi yoki bitta noqulay holatga qarab o'zini past qo'yadi. Ikkalasidan qutulish usuli bitta: tushunish emas, mustaqil bajarish bo'yicha tekshirish. Savolni shunday qo'ying: bu ishni lug'atsiz, tarjimonsiz va suhbatdoshning yordamisiz qila olamanmi.

Quyidagi belgilar bizning amaliy tekshiruvimiz, CEFR matnidan olingan iqtibos emas. Ular darajani taxminan aniqlashga yaraydi.

• A1 belgisi. Kafeda buyurtmani tayyor ibora bilan berasiz, lekin ofitsiant kutilmagan savol bersa, javob topolmaysiz.
• A2 belgisi. Oddiy suhbatni olib borasiz, biroq gaplaringiz qisqa jumlalardan iborat bo'ladi va o'tgan zamon haqida gapirganda chalkashasiz.
• B1 belgisi. Serial epizodini subtitrsiz kuzatasiz: asosiy voqea aniq, ammo hazillar va tez aytilgan izohlar tushmay qoladi. Xat yozasiz, lekin uni tekshirib chiqishga ehtiyoj sezasiz.
• B2 belgisi. Ikki kishi o'zaro tez gaplashayotgan yig'ilishni kuzata olasiz va o'z fikringizni tayyorgarliksiz aytasiz. Notanish mavzudagi maqolani lug'atga kamdan-kam qarab o'qiysiz.
• C1 belgisi. O'zingiz umuman ishlamagan soha bo'yicha maqolani lug'atsiz o'qiysiz va muallifning ochiq aytmagan pozitsiyasini ilg'aysiz.
• C2 belgisi. Til sizga to'siq bo'lmaydi: qiyinchilik mavzuda bo'ladi, tilda emas.

Bu ro'yxat bilan ishlashning to'g'ri yo'li: pastdan yuqoriga qarab yuring va birinchi «yo'q» javobingizdan oldingi daraja sizniki bo'ladi. Bitta bosqichni o'tib, keyingisida to'xtab qolish, aslida, professional testlar ham qidiradigan narsa. Farqi shundaki, test buni taxmin bilan emas, savollar bilan qiladi.

To'rtta ko'nikmani alohida tekshiring

Ingliz tili darajalari bitta umumiy raqam bilan aytiladi, lekin u to'rtta ko'nikmadan yig'iladi, va ular deyarli hech qachon teng bo'lmaydi. Eng ko'p uchraydigan nomutanosiblik shunday: o'qish va tinglash B2 da, gapirish esa A2 da qoladi, chunki odam kuniga o'nlab jumlani o'qiydi, ammo oyiga bir marta ham ovoz chiqarib gapirmaydi.

O'zingizni har bir ko'nikma bo'yicha alohida tekshiring:

• Tinglash. Notanish suhbatdoshning tez nutqini takrorlashni so'ramasdan tushunasizmi.
• O'qish. O'z sohangizdan tashqaridagi maqolani lug'atsiz oxirigacha o'qiy olasizmi.
• Gapirish. Tayyorgarliksiz, ikki daqiqa davomida bitta mavzuda gapira olasizmi.
• Yozish. Rasmiy xatni qayta tekshirmasdan yubora olasizmi.

Eng past ko'nikma — sizning haqiqiy chegarangiz: suhbatda ham, imtihonda ham odam eng zaif tomoni bo'yicha baholanadi. Multilevel imtihoni ham shu mantiqda ishlaydi, u to'rt bo'lim bo'yicha o'rtacha ball chiqaradi, ya'ni bitta bo'limdagi bo'shliq umumiy natijani pastga tortadi.

O'zini baholashda uch xato

Tanish mavzuni o'lchov deb hisoblash. Siz ish haqingizda ingliz tilida yarim soat gapira olishingiz mumkin, chunki bu jumlalarni yuz marta aytgansiz. Notanish mavzuga o'ting, natija o'zgaradi.

Tushunishni bilish deb hisoblash. Passiv tushunish faol ishlatishdan doim yuqori turadi. Daraja esa faol tomon — gapirish va yozish bo'yicha qo'yiladi.

Bitta baxtsiz holatga qarab o'zini pasaytirish. Bir marta gapira olmay qolganingiz darajangizni o'zgartirmaydi. O'lchov takrorlanadigan natijaga qaraydi, bitta epizodga emas.

Shuning uchun o'z-o'zini baholash birinchi qadam bo'ladi, ikkinchi qadam esa o'lchov. Daraja aniqlash testi shu ikkinchi qadamni bajaradi: savollar javoblaringizga qarab qiyinlashadi yoki osonlashadi, va test siz to'xtaydigan chegarani topadi.

Uchta shkala bitta jadvalda: CEFR, Multilevel va Milliy sertifikat

Ko'pchilik aynan shu yerda adashadi, chunki O'zbekistonda bir vaqtning o'zida uchta narsa ishlatiladi: xalqaro CEFR shkalasi, Multilevel imtihonining 75 balli shkalasi va davlat beradigan Milliy sertifikat. Ular bir-biriga quyidagicha mos keladi.

CEFR · Multilevel bali (75 balldan) · Milliy sertifikat

• A1 · o'lchanmaydi · berilmaydi
• A2 · o'lchanmaydi · alohida A2 imtihoni orqali beriladi
• B1 · 38-50 · beriladi
• B2 · 51-64 · beriladi
• C1 · 65-75 · beriladi
• C2 · imtihonda ko'zda tutilmagan · berilmaydi

Manbalar: ball chegaralari — Bilim va malakalarni baholash agentligining ko'p darajali test formati uchun baholash mezonlari (2023-yil 16-mart, agentlik ilmiy-metodik kengashi); sertifikat beriladigan bosqichlar ro'yxati — Vazirlar Mahkamasining 2022-yil 16-fevraldagi 73-son qarori (4-band). Sana bo'yicha tekshirildi: 2026-yil 6-sentabr.

Jadvaldan ikkita amaliy xulosa chiqadi.

Multilevel 38 balldan pastini umuman nomlamaydi. Rasmiy shkalada 0 dan 37 balligacha bo'lgan oraliq «B1dan quyi» deb yoziladi, ya'ni A2 mi yoki A1 mi ekani ko'rsatilmaydi. Agar sizning hozirgi darajangiz shu oraliqda bo'lsa, imtihon sizga o'zingiz haqingizda deyarli hech narsa aytmaydi, pul va uch soat esa sarflangan bo'ladi. Aynan shuning uchun darajani imtihondan oldin o'lchash mantiqli.

Multilevel C2 ni o'lchamaydi. Bu bizning taxminimiz emas, agentlikning o'z hujjatida yozilgan: testda CEFRning eng yuqori C2 bosqichiga mos topshiriqlar ko'zda tutilmagani uchun standart shkalaning eng yuqori bali 75 ball qilib belgilangan. Ya'ni C1 ni ham, C2 ni ham biladigan odam bir xil natija oladi.

Bu ikki chekka multilevel mock testda ham o'z kuchida qoladi, chunki mock test imtihonning nusxasi va shkalasi ham o'sha imtihondan olingan. Ya'ni darajangizni mock test bilan tekshirsangiz, u sizga shkalaning ikkala chekkasida ham javob bermaydi.

Multilevel imtihoni qanday tuzilgan

Bosqichlar qanday aniqlanishini bilish uchun imtihonning o'zini bilish kerak. Ko'p darajali formatda to'rtta bo'lim bor, ularning har biri 75 balldan baholanadi, yakuniy natija esa to'rt bo'lim bo'yicha o'rtacha ball sifatida chiqariladi.

Bo'limlar shunday taqsimlangan: tinglab tushunish 45 daqiqa, o'qish 60 daqiqa, yozma ish 60 daqiqa, gapirish 15 daqiqa. Ya'ni to'rt bo'lim jami uch soatdan ortiq vaqt oladi. Har bir bo'lim topshiriqlari soni va yozma ishning hajmi bilan 73-son qarorda (25-27-bandlar) yozilgan, va biz ularni imtihon bo'limlari jadvali ko'rinishida alohida sahifaga chiqarganmiz.

Tinglab tushunish va o'qish bo'limlari kompyuterda tekshiriladi, yozma ish va gapirish esa imtihon komissiyasi tomonidan baholanadi. Rasmiy hujjatda tinglab tushunish va o'qish bo'yicha taxminiy to'g'ri javoblar soni ham berilgan: B1 uchun 10-17, B2 uchun 18-27, C1 uchun 28-35.

Bir bosqichdan ikkinchisiga o'tish qancha vaqt oladi

Soatlarda aniq javob beradigan ishonchli manba yo'q, va tarqalgan raqamlarning ko'pi bir-biriga mos kelmaydi, chunki natija haftasiga necha soat shug'ullanishingizga, boshlang'ich nuqtangizga va til bilan kundalik aloqangizga bog'liq. Shu sababli soat aytmaymiz.

Buning o'rniga masshtabni ko'rsatamiz. Multilevel shkalasida B1 oralig'i 13 ball (38-50), B2 oralig'i 14 ball (51-64), C1 oralig'i 11 ball (65-75). Ya'ni bir bosqichdan keyingisiga o'tish 75 balli shkalada o'n balldan ortiq o'sish demakdir, va bu o'sish to'rttala ko'nikma bo'yicha birdek kerak: faqat grammatikani mustahkamlab, gapirishni tashlab qo'ysangiz, o'rtacha ball joyidan qimirlamaydi.

Amaliy javob esa bitta: o'zgarishni taxmin qilmang, o'lchang. Bugun o'lchang, uch oydan keyin yana o'lchang, va oradagi farq sizning haqiqiy tezligingiz bo'ladi. Bitta o'lchov nuqta beradi, ikkita o'lchov chiziq beradi.

Rus tili darajalari

Rus tilida ham xuddi shu oltita bosqich ishlatiladi, va bizning testimiz rus tilini ham A1 dan C2 gacha o'lchaydi. Bir farqni bilib qo'ying: oliy ta'lim muassasalariga kirishda sertifikat imtiyozi beriladigan tillar ro'yxati Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 13-maydagi 395-son qarori bilan belgilangan, va u ro'yxatda rus tili yo'q: ingliz, nemis, fransuz, ispan, turk, arab, fors, dari, hind, urdu, xitoy, koreys, uyg'ur, italyan va yapon tillari bor.

Ya'ni rus tili bo'yicha bosqichni bilish sizga guruh tanlashda va o'z o'sishingizni kuzatishda kerak bo'ladi, imtihon imtiyozi uchun emas.

Darajangizni hozir o'lchash

Ro'yxatdagi belgilar bilan o'zingizni tekshirib ko'rdingiz deylik, va ikkita bosqich orasida qoldingiz. Bu odatiy holat: chegarani o'zidan turib ko'rish qiyin, chunki odam o'zi bilmagan narsani bilmasligini ham bilmaydi.

Bizning testimiz aynan shu chegarani qidiradi. U sakkiztadan savol beradi: sakkiztadan oltitasi to'g'ri bo'lsa yuqoriga chiqadi, uchtasi yoki undan kami to'g'ri bo'lsa pastga tushadi. Test 16–40 ta savoldan iborat bo'ladi va bosqich siz bittasini o'tib, keyingisini o'tmaganingizda tasdiqlangan hisoblanadi. Natijada bosqich, to'g'ri javoblar foizi va har bir bosqich bo'yicha alohida tahlil chiqadi.

Ingliz tili darajangizni aniqlash

Milliy sertifikat bosqichlari, ular nima berishi va sertifikat qancha muddat amal qilishi haqida alohida sahifada yozganmiz: milliy sertifikat darajalari.